آخرین مطالب

مالکیت عمومی آثار هنری چیست؟

در فوریه ۲۰۲۰، موزه اسمیتسونیان از ۲.۸ میلیون آیتم دیجیتالی نوظهور و بی‌نظیر در حوزه مالکیت عمومی رونمایی نمود که به هر کسی اجازه می‌داد بدون نیاز به درخواست مجوز، مجدداً از منابع استفاده کرده و آنها را به اشتراک بگذارند. دسترسی آزاد موزه اسمیتسونیان این امکان را فراهم نمود که مردم میلیون‌ها تصویر و داده دوبعدی و سه‌بعدی، از جمله تصاویر ثابت، متن، فایل‌های صوتی و غیره را جستجو نمایند. از آنجایی که آنها فاقد محدودیت‌های حق نشر و کپی رایت هستند، هرکسی می‌تواند برای هر منظوری به صورت رایگان از آنها استفاده نماید.

اسمیتسونیان این نام را Creative Commons Zero (CC0) می‌نامد و با استفاده از CC0 به مردم اطلاع می‌دهد که حق نشر و تکثیر منابع دیجیتال لغو شده است و برای دانلود، استفاده و اشتراک‌گذاری هر یک از آثار نیازی به مجوز موزه ندارند. Creative Commons Zero (CC0) یک سازمان غیرانتفاعی است که به ایجاد دانش، خلاقیت و فرهنگ در سرتاسر جهان اختصاص دارد. CC0 مجوزهایی ارائه می‌نماید که ابزارهای مالکیت عمومی استانداردی برای اعطای مجوزهای حق نشر و کپی رایت در اختیار موزه‌ها و سایر سازمان‌ها قرار می‌دهد.

اما “مالکیت عمومی” دقیقاً چیست؟ و چگونه با جنبش مشارکت اجتماعی و فرهنگ آزاد که اشتراک‌گذاری آزادانه و رایگان آثار خلاقانه را بدون مجوز و هزینه ترویج می‌نماید، همسو شده و با آن همکاری می‌نماید؟

مالکیت عمومی تعریف شده

زمانی که یک اثر خلاق هنری دیگر تحت حمایت حق تکثیر نباشد، به عنوان هنر “مالکیت عمومی” تلقی  می‌گردد. هنرمندان با انتقال یا واگذاری یک اثر هنری، حق نشر یا حق کسب سود از یک اثر هنری را از دست می‌دهند. از طرف دیگر، افراد صاحب امتیاز حق نشر می‌توانند آثار را “اختصاصی” و یا عمداً در حوزه مالکیت عمومی قرار دهند. همچنین حق نشر می‌تواند منقضی شود یا به دلیل عدم صلاحیت از بین برود. در ایالات متحده و در کشورهای اتحادیه اروپا، حفظ و حمایت از حق نشر و کپی رایت تا پایان عمر هنرمند و ۷۰ سال پس از مرگ آنها ادامه دارد. بنابراین هنگامی که یک اثر هنری از حمایت حق نشر برخوردار نیست و در “مالکیت عمومی” است، کسانی که به آن دسترسی دارند می‌توانند آزادانه و بدون نیاز به کسب اجازه از هنرمند یا آخرین مالک از آن استفاده نمایند.

اما بر مبنای قانون تصویب شده در سال ١۹۹۸ تحت عنوان قانون تمدید مدت حق نشر (CTEA)، با نام مستعار قانون سانی بونو و قانون حمایت از میکی ماوس، آثار خلق شده از سال ١۹۲۳ به بعد همچنان از حمایت حق نشر برخوردار هستند و تا بیست سال بعد در اول ژانویه ۲۰١۹ اجازه ورود به مالکیت عمومی را نخواهند داشت. این موضوع بیانگر این است که چرا در آستانه سال نو و در نیمه شب، انقضای گسترده حق نشر منجر به هجوم به سمت آثار خلاقانه هنری مانند نقاشی، عکس، فیلم، شعر، کتاب و ترکیبات موسیقی گردید تا در حوزه مالکیت عمومی قرار گیرند. این توزیع گسترده آثار هنری در حوزه مالکیت عمومی شامل آثاری مانند “ماجراجویی آمریکایی ما” اثر آرتور کانن دویل و ” توقف کنار جنگل در شبی برفی” اثر رابرت فراست بود.

جنبش مالکیت عمومی آثار هنری

اقدام تأثیرگذار موزه اسمیتسونیان در حوزه مالکیت عمومی آثار هنری اولین اقدامی نیست که یک موزه برجسته به عموم مردم مجوز دسترسی نامحدود به مجموعه هنری خود را ارائه می‌دهد و قانون CC0 را برای مالکیت عمومی آثار هنری خود می‌پذیرد. یکی از پیشگامان جنبش مالکیت عمومی آثار هنری، موزه هنر والترز است. در سال ۲۰۰۷، این موزه هنری مستقر در بالتیمور شروع به آپلود تصاویر آثار هنری خود به صورت آنلاین نمود که برای کاربران این امکان را فراهم نمود که  آثار هنری را از این مجموعه هنری دانلود نمایند. این سازمان بر این باور بود که تصاویر دیجیتال آنها “سطح دسترسی به موزه را افزایش می‌دهد” و تصمیم گرفت “تصاویری دیجیتالی از آثار هنری که در مالکیت عمومی هستند را برای استفاده نامحدود و رایگان در دسترس عموم قرار دهند”.

تسهیلات مالی از طرف بنیاد ملی هنر به موزه هنر والترز این اکان را فراهم نمود تا وب سایت خود را ارتقا داده و تا سال ۲۰١١ حدود یک سوم کل مجموعه خود را دیجیتالی نماید. این وب سایت بیش از ١۰ هزار اثر هنری را برای مشاهده و دانلود رایگان و بدون محدودیت حق نشر در اختیار عموم قرار داد. پروژه محتوای آزاد موزه گتی با الهام از موزه هنر والترز، ۴۶۰۰ تصویر با وضوح بالا را در سال ۲۰١۳ برای استفاده رایگان در دسترس عموم قرار داد. تا زمانی که کاربران اهمیت درخوری برای موزه قائل باشند، آثار هنری با مالکیت عمومی هم برای اهداف تجاری و هم برای اهداف غیرتجاری موزه کاربرد دارند. مجموعه چشمگیر منتشر شده از آثار هنری در مالکیت عمومی شامل آثاری از ون گوگ، مونه، داوینچی و رامبراند است.

در سال ۲۰۱۴، موزه هنر متروپولیتن به تعداد روزافزون موزه‌هایی پیوست که آثار خود را به صورت رایگان در اختیار عموم قرار می‌دادند. این ابتکار، دسترسی آزاد به محتوای علمی (OASC) نامیده می‌شود و به عموم اجازه می‌دهد تا مستقیماً بیش از ۴۰۰.۰۰۰ اثر دیجیتالی با وضوح بالا را از مجموعه جامع Met دانلود کنند.

تا سال ۲۰١۷، Met بیش از ۳۷۵.۰۰۰ تصویر در مالیکت عمومی داشت. این سازمان همچنین خط مشی جدیدی به نام دسترسی آزاد اتخاذ نمود که به عموم مردم اجازه می‌داد از آثار هنری برای استفاده علمی و تجاری استفاده نمایند. دسترسی آزاد همچنین از شناسه CC0 استفاده می‌کند و تصاویر را به صورت آزاد و بدون محدودیت در دسترس افراد قرار می‌دهد.

توماس پی کمپبل، مدیر و مدیر عامل Met در آن زمان تاکید کرد: “مجموعه جامع و متنوع موزه ما دربردارنده فرهنگی جهانی ۵۰۰۰ ساله است و مأموریت اصلی ما این است که تمام افراد مایل به مطالعه و علاقمند به آثار هنری تحت حمایت ما باشند و به منابع هنری دسترسی آزاد داشته باشند. افزایش دسترسی به مجموعه موزه و محتوای علمی، با ارائه منابع جدید در راستای خلاقیت، دانش و ایده، در خدمت منافع و نیازهای مخاطبان ما در قرن بیست و یکم است.”

رایان مرکلی، مدیرعامل Creative Commons، حرکت Met را به عنوان “ارمغانی ارزشمند در خدمت مأموریت خود” توصیف کرد: بزرگترین موزه هنری جامع در آمریکای شمالی موانعی را که دسترسی به محتوای آزاد را ممنوع می‌کرد، از بین برده است و از جامعه جهانی دعوت کرد تا از مجموعه‌های مالکیت عمومی خود به طور گسترده و بدون محدودیت استفاده نمایند و آنها را به اشتراک بگذارند.”

فرهنگی ترویج دسترسی و خلاقیت

تقلید فقط خالصانه‌ترین شکل چاپلوسی نیست، بلکه صادقانه‌ترین شکل یادگیری است.

“جورج برنارد شاو”

Creative Commons با جنبش فرهنگ آزاد، جنبش اجتماعی علیه قوانین بیش از حد سرکوبگر که از نوآوری و تخیل جلوگیری می‌کند و مشخصاتی که مالکیت عمومی را در بر می‌گیرد، همسو می‌شود.

با توجه به اینکه موزه‌ها متعهد هستند مجموعه‌های خود را در دسترس عموم قرار دهند و دانش خود را ارتقا دهند، عصر دیجیتال در قالب شیو‌ه‌ای اخلاقی به مؤسسات هنری فرصتی برای بازتولید آثار هنری ارائه می‌نماید. به لطف سازمان‌های غیرانتفاعی بین‌المللی مانند CC0 که مأموریت ارتقای دسترسی و نوآوری در دنیای هنر را دارند، نام استانداردی وجود دارد که به عموم مردم بیان می‌کند آثار خلاقانه برای هر هدفی آزاد هستند. معلمان و دانش پژوهان می توانند با استفاه از مالکیت عمومی هنری با نام CC0، آزادانه متون را نقل قول کنند و هنرمندان می توانند آثار هنری را بدون پرداخت هزینه و مجوز دانلود نمایند.

در سال ۲۰١۹ ، موزه هنر کلیولند به تعداد روزافزون موزه‌هایی می‌پیوندد که مجموعه‌های هنری خود را در معرض دید عموم قرار می‌دهند. تقریباً نیمی از کل مجموعه موزه هنر کلیولند از طریق طرح دسترسی آزاد، دیجیتالی شد و در دسترس عموم قرار گرفت. این نه تنها شامل ۳۰ هزار اثر هنری می‌شود، بلکه شامل جزئیات و اطلاعات بیشتری از بیش از ۶١ هزار اثر هنری نیز می‌شود. این اقدام با مأموریت این موزه در راستای “کسب تجارب تحول‌آمیز از طریق هنر به نفع مردم برای همیشه” مطابقت دارد.

منبع: آرت‌دکس

مطالب مشابه