آخرین مطالب

آشنایی با دیدگاه تالکین درباره اهمیت سبک فانتزی و علمی تخیلی

به گفته تالکین، سبک فانتزی قدرت تخیل عمیقی می‌طلبد و این سبک یکی از واقعیات مهم انسان را نشان می‌دهد.

  • خیلی از افراد سبک علمی تخیلی و فانتزی را نمی‌پسندند و تصور می‌کنند که این سبک فقط مناسب کودکان است.
  • از نظر جی. آر. آر. تالکین کار کردن در سبک فانتزی مستلزم داشتن قوه تخیل بسیار قوی است.
  • همچنین سبک علمی تخیلی و فانتزی منعکس کننده یکی از جنبه‌های مهم و اساسی زندگی بشر یعنی تلاش بر غلبه بر سختی‌ها است.

خیلی از افراد علاقه زیادی به سبک فانتزی ندارند – البته نه آثاری از نوع رئالیسم جادویی که جوایز متعددی هم دریافت می‌کنند بلکه از نوع فانتزی که المان‌هایی مثل شمشیر، جادو و اژدها در آنها به وفور یافت می‌شود. به طور کلی این ایده وجود دارد که بچه‌ها به دنیاهای خیالی، غول‌های جادویی و اربابان تاریکی علاقه دارند اما وقتی بزرگتر می‌شویم، باید به دنبال آثاری مناسب تر – بالغ تر، مورد احترام تر و نوشته شده با نثری آراسته – باشیم. در واقع اینطور به نظر می‌رسد که کتاب‌هایی که می‌خوانیم شأن و جایگاه ما را مشخص می‌کنند و افرادی که کتاب‌های جدی، درباره موضوعات جدی می‌خوانند باید افرادی جدی باشند. اما چنین دیدگاهی هدف و کاربرد اصلی این ژانر را نادیده می‌گیرد و پدر این سبک یعنی جی. آر. آر. تالکین هم نکته‌های زیادی در این زمینه مطرح کرده است.

خلق آثار هنری

مقاومت در برابر سبک فانتزی سابقه‌ای طولانی دارد تا حدی که در سال 1947 جی. آر. آر. تالکین برای دفاع از این سبک یک کتاب به نام On Fairy-Stories نوشت. از نظر تالکین داستان‌های فانتزی و شاه پریان داستان‌های ساده‌ای نیستند.  این داستان‌ها در سرزمین افسانه‌ها و پریان رخ می‌دهند. آنها دنیای خاص خودشان را دارند که در این دنیا هر اتفاقی ممکن است اما همیشه خواننده‌ها با جدیت با این داستان‌ها برخورد می‌کنند. دنیای پریان دنیایی نیست که در آن داستان‌هایی ساخته شده و سعی شود مخاطبان را متقاعد به باور این داستان‌ها کنیم بلکه داستان‌های تخیلی سعی به خلق دنیایی متفاوت دارند.

نمی‌توان این دنیای فانتزی و خیالی را با کلمات وصف کرد چون این دنیا وصف ناپذیر است. کلمات به تنهایی هرگز قادر نیستند یک دنیای جادویی را به صورت کامل به تصویر بکشند. به همین دلیل ما نیاز به خلق دنیایی متفاوت داریم. وقتی این دنیا را خلق می‌کنیم در واقع یک دنیای ثانوی ساختیم که ذهن ما می‌تواند به آن ورود کند. این دنیا منطق، قوانین و سیستم‌های خاص خودش را دارد. می‌توانیم در این دنیا به روشی بسیار متفاوت ببینیم، حس کنیم و زندگی کنیم طوری که کلمات قادر به وصف آن نیستند. ما جزئیات پس زمینه را به تصویر می‌کشیم و تصاویر، بوها و عجایبی که کلمات قادر به وصف آنها نیستند را به آن اضافه می‌کنیم. به همین دلیل است که فیلم‌های اقتباس شده از این کتاب‌ها خیلی از اوقات پوچ به نظر می‌رسند.

اگر کتاب ارباب حلقه‌ها را خوانده باشید، گفته‌های تالکین کاملاً برای شما قابل درک خواهد بود. سرزمین میانه با چنان جزئیاتی توصیف شده که هرچند خلق دنیای جدید نیاز به تلاش و صرف زمان دارد، اما حس می‌کنید که واقعاً در این دنیا هستید. توصیف این موضوع سخت است. این فرایند فقط شامل ساختن تصاویر ذهنی نیست بلکه ساختن جهانی کامل با کاراکترهای مختلف است و به نوعی مثل مشاهده یک درام است اما از درون.

نبوغ بیوولف

خلق دنیاهای جدید، نشان دهنده یکی از قابلیت‌های خاص مغز است اما برای درک بهتر آن باید به رساله تالکین درباره بیوولف رجوع کنیم.

بیوولف داستانی درباره یک محاصره عظیم یا دسیسه درباریان نیست. بلکه این شعر درباره یک مرد نوشته شده که از نظر تالکین نکته مهم آن همین است. داستان بیوولف نشان دهنده مبارزه یک انسان در برابر بدبختی و سختی‌ها است. بیوولف کوچکترین و کوتاه ترین شعله شمع در برابر گستره بزرگی از تاریکی‌ها است و معنای قهرمان بودن هم همین است.

بیوولف یک شعر بزرگ است که درباره دوگانگی موجود در سرتاسر زندگی بشر صحبت می‌کند – از جمله جوانی و پیری، موفقیت و شکست، شکوه و عذاب. تعداد روزهای گرم و پر از شادی تابستان در زندگی همه ما به اندازه تعداد شب‌های سرد و ناامید کننده زمستان هستند. در یک روز، سال یا یک عمر دائماً شاهد جابجایی بین تاریکی و روشن هستیم. یک روز در حال عیش و نوش هستیم اما ممکن است فردای آن روز عمر ما به سر برسد.

نبوغ بیوولف و به طور کلی سبک فانتزی، هیولاها یا موجودات شریر خاص این داستان‌ها است – مثل اورک‌ها، اژدها، هیولا یا امپراتوری‌های بی رحم. از آنجایی که این موجودات خیالی هستند، به نوعی حکم ظرف‌های خالی را دارند که می‌توانیم دشمنان خودمان را در آنها بگنجانیم. همانطور که تالکین می‌نویسد بیوولف “نگاهی به جهان ما داشته و با افکار همه ما درباره سرنوشت زندگی انسان و تلاش‌های آن پیش می‌رود… بیوولف از میان تاریخ‌ها و محدودیت‌های دوره‌های عبور کرده اما بالاتر از آن قرار دارد.”

داستان‌های فانتزی بزرگ، روح ما را جسورتر می‌کنند و به ما برای مبارزه انگیزه می‌دهند. این موضوع نه تنها در طرح و کلمات بلکه در فارغ بودن آنها از قید زمان هم مشخص است. این داستان‌ها نشان می‌دهند که زندگی انسانی ویژگی‌های مشترکی دارد که باید به آنها ارج نهاد.

مهم نیست که در زندگی با چه هیولاهایی روبرو می‌شویم، در هر صورت باید بر آنها غلبه کرده و به زندگی ادامه دهیم. نباید شکست بخوریم.

چرا تالکین به سبک فانتزی علاقه داشت؟

همه کتاب‌ها ما را از مشغله‌های روزمره دور می‌کنند اما هیچ سبکی به اندازه سبک فانتزی و علمی تخیلی نمی‌تواند ما را از زندگی واقعی دور کند. ارزش واقعی این سبک همین است. وقتی مدرسه جادوگران، انسان‌های اژدها سوار یا تبدیل شدن روستاییان به قهرمان را متصور می‌شویم، از دنیایی که در آن هستیم خارج می‌شویم. ما وارد دنیایی می‌شویم که فقط به اندازه‌ای با این دنیا ارتباط دارد که برای ما معنادار باشد و در عین حال به قدری برای ما غریبه است که هیجانی، پر جنب و جوش و خواندنی باشد.

همانطور که تالکین می‌گوید: “من ادعا می‌کنم که فرار از واقعیات یکی از مشخصه‌های اصلی داستان‌های خیالی است و از آنجایی که طرفدار این سبک هستم، معنای تمسخرآمیز و نامناسبی که برای فرار از واقعیت در نظر گرفته شده را نمی‌پسندم. وقتی انسانی خودش را در یک زندان می‌بیند، چه ایرادی وجود دارد که سعی کند از آنجا رها شده و به خانه اش برود؟ یا اگر قادر به انجام این کار نیست، درباره موضوعاتی غیر از زندانبان‌ها و دیوارهای زندان فکر و صحبت کند.”

توانایی خواندن کتاب، تصور جهان‌هایی متفاوت و باور کردن خیالات یکی از مهم ترین مرهم‌های ما است. خیال ما را به سفری باور نکردنی می‌برد اما قهرمانان و تبهکارانی که برای درک کردن این جهان‌های خیالی به آنها نیاز داریم را هم سر راه ما قرار می‌دهد.

مطالب مشابه