آخرین مطالب

آیا وب ۳ باعث تحول کسب‌وکارهای اینترنتی خواهد شد؟

مکسی مارلینسپایک هم تقریباً مثل همه‌ی آدم‌ها در این روزها، یک توکن تعویض ناپذیر (NFT) طراحی کرده است. برای اثبات مالکیت این آیتم‌های دیجیتال از فناوری رمزنگاری استفاده می‌شود بدون اینکه نیاز به وجود یک مرجع مرکزی وجود داشته باشد. در کنار رمزارزهایی مثل بیت‌کوین، NFTها مشهودترین نمونه از تحقق وب ۳ هستند – ایده‌ای که سرمایه گذاران و طرفدارانش آن را نسخه‌ای بهتر و غیرمتمرکزتر از اینترنت می‌دانند که بر پایه دفاتر کل توزیع شده‌ای به اسم بلاک‌چین طراحی شده است. تکنولوژیست‌هایی مثل مارلینسپایک که پیام رسان امن سیگنال را طراحی کرده‌اند، به همراه هنرمندان دیجیتال، چهره‌های سرشناس و حتی بعضی از روزنامه‌ها توکن‌های تعویض ناپذیری طراحی کرده و معمولاً با قیمت بسیار چشمگیر به کلکسیونرها می‌فروشند (مثلاً نسخهٔ دیجیتال جلد مجله اکونومیست به قیمت بیش از ۴۰۰ هزار دلار فروخته شد).

گرچه این توکن از نظر فناوری و رمزنگاری به کار رفته در آن مثل سایر توکن‌های تعویض ناپذیر به نظر می‌رسید، اما بسته به اینکه چه کسی آن را باز می‌کند، می‌توانست تغییر شکل دهد. اگر شما این توکن را خریده و در کامپیوتر مشاهده می‌کردید، تبدیل به ایموجی مدفوع می‌شد! پس از چند روز این توکن از بازار توکن‌های تعویض ناپذیر OpenSea حذف شد. همین حرکت به نفع مارلینسپایک شد به این دلیل که هدف او جمع آوری پول نبود بلکه افزایش آگاهی کاربران بود. توکن او نشان داد توکن‌های تعویض ناپذیر آنطور که تبلیغ می‌شوند تعویض ناپذیر نیستند و واکنش OpeanSea هم نشان داد که وب ۳ که انتظار می‌رود غیرمتمرکز باشد، نگهبانان و ناظران خاص خود را دارد.

آیا مرکزیت همچنان پابرجا خواهد بود؟

حرکت مارلینسپایک جدیدترین چرخش در یکی از بحث برانگیزترین تحولات دنیای فناوری در چند سال اخیر بود. در یک سمت این ماجرا آرمان گرایان دنیای فناوری هستند؛ شرکت‌هایی که سرویس‌های وب ۳ را ارائه می‌دهند به همراه حامیان مالی آنها که ادعا می‌کنند وب ۳ بزرگترین تحول پیش رو در دنیای سایبری و کاملاً غیرمتمرکز است – و چنین تحولی بازده بسیار چشمگیری خواهد داشت. سال پیش ارزش قراردادهای شرکت‌های سرمایه گذاری در حوزه کریپتو در سطح جهان، ۲۵ میلیارد دلار برآورد می‌شد که این رقم یک سال قبل از آن (سال ۲۰۲۰) کمتر از ۵ میلیارد دلار بود. هفته پیش گزارش شد شرکت اندریسن هوروویتز یکی از برجسته ترین شرکت‌های سرمایه گذاری سیلیکون ولی و بزرگترین قهرمان وب ۳ که به اختصار به آن a16z گفته می‌شود، ۴.۵ میلیارد دلار در حوزه‌های مرتبط با وب ۳ جذب سرمایه خواهد کرد که این رقم به ۳ میلیارد دلار سرمایه فعلی این شرکت اضافه می‌شود. این ماه یکی از شرکای ارشد a16z این شرکت را ترک کرد تا شرکت خودش را با تمرکز بر وب ۳ راه‌اندازی کند.

در مقابل این شرکت‌ها، افراد شکاک و منتقد قرار دارند. از جمله مارلینسپایک که حتی آرمان گرایان حوزه تکنولوژی هم برای او احترام خاصی قائل هستند و جک دورسی بنیانگذار دو پلتفرمی (توئیتر در حوزه شبکه‌های اجتماعی و اسکوئر در حوزه تراکنش و پرداخت) که انتظار می‌رود وب ۳ آنها را از رده خارج کند. آنها معتقدند که اینترنت غیرمتمرکز یک رویای واهی است و دورسی ماه پیش هشدار داد که: «شما مالک وب ۳ نیستید، بلکه مالک آن شرکت‌های سرمایه گذاری و شرکای محدود آنها هستند.»

یک نکتهٔ خطرناک هم برای سرمایه گذاران ناآگاه وجود دارد: از ماه نوامبر تا به امروز ارزش رمزارزها که بالغ‌ترین عنصر در وب ۱ محسوب می‌شوند ۱ تریلیون دلار کاهش داشته است. شاید این دشمنی عجیب به نظر برسد اما سرمایه زیادی در خطر است. این فناوری می‌تواند مسیر حرکت اینترنت فعلی و بیزنس مدل‌های چند تریلیون دلاری ساخته شده بر پایه آن را تغییر دهد.

تاریخ رایانش مدرن مملو از کشمکش مدام بین طرفداران تمرکززدایی و حامیان متمرکزسازی است. در دهه ۸۰ میلادی، حرکت از سمت مین‌فریم به کامپیوترهای شخصی قدرت بیشتری برای کاربران معمولی فراهم کرد. سپس مایکروسافت با عرضه سیستم‌عامل اختصاصی خودش، دوباره قدرت را به دست گرفت. پس از آن نرم‌افزارهای اپن سورس که کاربران می‌توانند آنها به صورت رایگان دانلود کرده و متناسب با نیازهای خودشان تغییر دهند، قدرت را از نرم‌افزارهای اختصاصی ربودند – بعد از آن هم غول‌های دنیای فناوری دوباره با سیستم عامل‌های موبایل خودشان (مثل اندروید گوگل) یا دیتاسنترهای رایانش ابری (مثل محصولات آمازون، مایکروسافت و گوگل) قدرت را به دست گرفتند.

جنبش وب ۳ واکنشی به بزرگترین متمرکزسازی دوران یعنی متمرکز شدن کل اینترنت است. آنطور که کریس دیکسون، ناظر سرمایه گذاری‌های وب ۳ در a16z می‌گوید، وب غیرمتمرکز اصلی از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۵ وجود داشت. این وب ۱ پر از صفحات وب ساده‌ای بود که تحت حاکمیت قوانین فنی قرار داشتند که توسط سازمان‌های استاندارد تنظیم شده بودند. نسخه بعدی وب ۲ بود که با ظهور شرکت‌های بزرگی مثل آلفابت و متا شکل گرفت که موفق شدند دیتابیس‌های متمرکز عظیمی متشکل از داده‌های کاربران جمع آوری کنند. به گفته آقای دیکسون: «وب ۳ رویکرد غیرمتمرکز و جامعه‌محور وب ۱ را با قابلیت‌های مدرن و پیشرفته وب ۲ ترکیب می‌کند.»

این قابلیت به لطف وجود بلاک‌چین‌هایی میسر شده که دیتابیس‌های متمرکز تحت کنترل شرکت‌های بزرگ را تبدیل به یک محصول متداول می‌کند که همه می‌توانند بدون نیاز به کسب مجوز از آن استفاده کنند. بلاک‌چین‌ها یک نوع دفتر کل خاص هستند که تحت کنترل یک مرجع واحد (مثل بانک که همه حساب‌های مشتریان را کنترل می‌کند) قرار ندارد بلکه همه کاربران مالک آن هستند. حالا کاربرد بلاک‌چین‌ها فقط مدیریت رمزارزها نیست، بلکه بسیار گسترده‌تر شده و از توکن‌های تعویض ناپذیر و سایر مدل‌های اقتصاد غیرمتمرکز پشتیبانی می‌کنند. حالا این فناوری به صورت روزافزون پایه و اساس سرویس‌های غیرمالی را شکل می‌دهد.

پورتفولیوی a16z چشم اندازی کلی از این دنیای جدید در اختیار ما قرار می‌دهد. این پورتفولیو متشکل از بیش از ۶۰ استارتاپ است که حداقل ده مورد از آنها ارزش بیش از ۱ میلیارد دلار دارند. خیلی از آنها در حال طراحی و توسعه زیرساخت‌های وب ۳ هستند. Alchemy ابزارهای ساخت اپلیکیشن‌های بلاک‌چین را در اختیار همه قرار می‌دهد مثل رایانش ابری که ایجاد سرویس‌های مبتنی بر وب را برای توسعه دهندگان راحت‌تر کرد. mixnet شرکت Nym یک شبکه غیرمتمرکز است و پیام‌ها را طوری ترکیب می‌کند که برای دیگران مشخص نباشد چه پیامی را برای چه شخصی ارسال می‌کنید.

سایر شرکت‌های همکار a16z برای کاربران نهایی خدمات ارائه می‌دهند. Dapper Labs اپلیکیشن‌های NFT مثل NBA Top Shot را طراحی کرده، سایتی که طرفداران تیم‌های ورزشی در آن آیتم‌های دیجیتالی مثل لحظات خاطره‌انگیز بازی‌های بسکتبال را می‌خرند. Syndicate به شرکت‌های سرمایه‌گذاری کمک می‌کند که تبدیل به سازمان‌هایی غیرمتمرکز و مستقل شوند که توسط قراردادهای هوشمند مدیریت می‌شوند. این قراردادها شامل قوانینی هستند که به صورت نرم‌افزاری نوشته شده و در بلاک‌چین تعبیه می‌شوند. Sound.xyz هم به موزیسین‌ها امکان داده با ساختن توکن‌های تعویض ناپذیر خودشان، درآمدزایی داشته باشند.

به گفته آقای دیکسون ویژگی مشترک همه این شرکت‌ها این است که نمی‌توانند مشتریانشان را وابسته کنند. برخلاف گوگل و متا چنین شرکت‌هایی کنترل داده‌های کاربرانشان را در اختیار ندارند. OpenSea (که a16z هم در آن سهم دارد) و Alchemy صرفاً پلی به بلاک‌چین هستند. اگر مشتریان این شرکت‌ها از خدمات ارائه شده رضایت نداشته باشند، می‌توانند از سرویس‌های رقیب استفاده کنند. به گفته نیکیل ویزونفن رئیس Alchemy این شرکت‌ها حتی اگر بخواهند هم نمی‌توانند مانع ترک مشتریان شوند: «به عنوان یک کسب و کار ما به دنبال نقاط انحصاری بسته[1] هستیم اما چنین چیزی را پیدا نکردیم.»

پیش بینی می‌شود که چنین شرایطی باعث شود شرکت‌های فعال در حوزه ۳، بیشتر برای جلب رضایت مشتریان و ابتکار و نوآوری تلاش کنند. اینکه چنین شرکت‌هایی همزمان با حفظ درآمدهای خودشان قادر به رسیدن به این هدف باشند یا خیر یک مسئله دیگر است. مشخص نیست که پروژه‌های کاملاً غیرمتمرکز چقدر تقاضا داشته باشند. این یکی از مشکلات ایجاد شده برای اولین محصولات وب 3 (که به آن وب غیرمتمرکز یا نظیر به نظیر هم گفته می‌شود) بود. سرویس‌هایی مثل شبکه‌های اجتماعی Diaspora و Mastodon به موفقیت چشمگیری نرسیدند. ممکن است جانشین‌های آنها هم با همان مشکلات روبرو شوند. به گفته مارلینسپایک در آینده سرویس‌هایی شبیه به OpenSea باید بسیار سریع تر، ارزان‌تر و استفاده از آنها راحت‌تر باشد.

مسئله بنیادی‌تر این است که حتی اگر وب 3 در حد نسخه قبلی خودش روان و بی وقفه کار کند، باز هم ممکن است درگیر متمرکزسازی شود. به گفته مارلینسپایک در چنین شرایطی، گیرکردن به صورت خودکار رخ می‌دهد. تاریخ اینترنت به ما نشان داده پروتکل‌های فنی که به صورت جمعی طراحی می‌شوند، نسبت به فناوری‌هایی که توسط یک شرکت خاص طراحی می‌شوند، رشد و توسعه کندتری دارند. به گفته او “اگر چیزی واقعاً غیرمتمرکز باشد، تغییر دادن آن بسیار سخت می‌شود و معمولاً در گذشته گیر می‌کند.” این موضوع منجر به ایجاد فرصت‌هایی می‌شود “یکی از روش‌های موفقیت، پیدا کردن یک پروتکل دهه نودی است که در گذشته مانده، سپس آن را متمرکزسازی کرده و به سرعت تکثیر کنید.”

متمرکزسازی و وابستگی به فروشنده سود زیادی برای شرکت‌ها دارد. a16z که جزء اولین سرمایه گذاران متا بوده، میلیاردها دلار از آن درآمدزایی داشته و حالا یکی از بنیانگذاران a16z یعنی مارک اندریسن جزء هیئت مدیره متا است. ممکن است شرکت‌های سرمایه گذار در حوزه وب 3 انتظار وقوع مجدد چنین شرایطی را داشته باشند و تا حدودی این انتظار برآورده شده است. با وجود اینکه وب ۳ پدیده‌ای نسبتاً جدید است، نشانه‌هایی از متمرکزسازی در آن مشاهده می‌شود. به دلیل پیچیدگی این فناوری اکثر مردم قادر به تعامل مستقیم با بلاک‌چین‌ها نیستند – یا این کار از نظر آنها پر زحمت به نظر می‌رسد. در عوض این افراد متکی بر واسطه‌هایی مثل OpenSea (برای مصرف کنندگان) و Alchemy (برای توسعه دهندگان) هستند.

به گفته آلبرت ونگر از شرکت سرمایه گذاری خطرپذیر Union Square Ventures که چند سال پیش سرمایه گذاری روی شرکت‌های وب ۳ را شروع کرد، نقاط دیگری از متمرکزشدن دوباره در این فناوری مشاهده می‌شود. یکی از آنها این است که مالکیت قدرت پردازشی که خیلی از بلاک‌چین‌ها را به روز نگه می‌دارد، معمولاً بسیار متمرکز است و همین مسئله باعث شده که این ماینرها قدرت انحصار و نفوذ چشمگیری داشته باشد. حتی ممکن است بتوانند یک بلاک‌چین را تصاحب کنند. در سیستم‌های دیگر هم مالکیت توکن‌ها به شدت غیریکنواخت است: در یکی از پروژه‌های وب 3 که به تازگی رونمایی شد، ۳۰ تا ۴۰ درصد از سهم پروژه متعلق به افرادی است که پروژه را راه اندازی کردند.

این شرایط در ترکیب با جدیدترین سقوط بازار که می‌تواند اشتیاق سرمایه گذاران را کاهش دهد، نشان می‌دهد که وب ۳ باعث انحلال وب ۲ نخواهد شد بلکه احتمالاً آینده متعلق به ترکیبی از این ۲ خواهد بود و وب ۳ حوزه‌های خاصی را اشغال خواهد کرد. چه مردم خرید توکن‌های تعویض‌ناپذیر گران قیمت را ادامه بدهند یا نه، در هر صورت چنین توکن‌هایی نقش مهمی در متاورس خواهند داشت و در آنجا از این توکن‌ها برای پیگیری مالکیت اشیای دیجیتال و انتقال از دنیایی مجازی به دنیای دیگر استفاده می‌شود. همچنین ممکن است وب 3 نقش مهمی در اقتصاد تولید محتوا بازی کند که یکی دیگر از مفاهیم مهم این حوزه است. به گفته لی جین از شرکت سرمایه‌گذاری خطرپذیر Atelier، توکن‌های تعویض‌ناپذیر درآمدزایی برای تولیدکنندگان محتوای آنلاین را راحت‌تر کرده‌اند. حداقل از این جنبه خاص به نظر می‌رسد که غول‌های وب ۲ آینده را دیده‌اند: بیستم ژانویه شرکت‌های متا و توئیتر قابلیت پشتیبانی از توکن‌های تعویض‌ناپذیر را در پلتفرم‌های خودشان پیاده‌سازی کردند.


[1]  در استراتژی نظامی ، به یک ویژگی جغرافیایی در خشکی مانند دره، آلودگی یا پل یا عبور دریایی از یک آبراه حیاتی مانند یک تنگه گفته می‌شود که یک نیروی مسلح برای رسیدن به هدف خود مجبور به عبور از آن است.

مطالب مشابه