آخرین مطالب

نگاهی نزدیک به رقابت شرکت‌های تکنولوژی برای ثبت حق اختراع همه چیز

در سال 2020، یک طرح سه‌صفحه‌ای دربارهٔ ثبت یک ایده، به من و سه همکارم تحویل داده شد که پر از غلط‌های املایی بود و من آن را به کارفرمایمان که یک شرکت بزرگ بود، تحویل دادم و در ازای انجام این کار هر یک از ما 700 دلار پاداش گرفتیم. نوشتن پیشنهاد تنها نیم‌ساعت زمان برده بود و من ظرف کمتر از 5 دقیقه آن را برای هیئت ناظر داخلی شرکت (که آنها هم همکاران ما بودند) ارایه دادم. کمی با هم شوخی کردیم، هیئت مدیره پاسخ مثبت داد و فایل را به تیم حقوقی داخلی شرکت ایمیل کردیم. تقریباً یک سال بعد، درخواست ما برای ردیاب اثر کربنی منتشر شد.

اینکه شرکتی، مالکیت حق معنوی نوشته شده توسط کارمندانش را برای خودش بداند، بسیار متداول است، اما طبق تجربهٔ من، نیازی نبود که حق اختراع مطرح شده بسیار مبتکرانه یا حتی به کسب‌وکار مورد نظر مرتبط باشد تا جلب‌توجه کند. ردیاب اثر کربنی هیچ ارتباطی با شغل من نداشت و از هیچ تکنولوژی اختصاصی هم بهره نمی‌برد. یکسری از همکاران من تا 100 گواهی حق اختراع به اسم خودشان ثبت کرده‌اند که موضوعات مختلف از بازی‌های ویدیویی گرفته تا پیدا کردن محل‌های پارک بهتر یا تحویل قهوه از طریق پهپاد را شامل می‌شود.

چنین پدیده‌ای در شرکت‌های تکنولوژی بزرگ کاملاً رایج است. آمازون، اپل، AT&T، گوگل، اینتل، متا، مایکروسافت و غیره، همگی طرح‌های به رسمیت شناختن اختراع را دارند. انگیزه‌های این اقدام متفاوت است، اما به‌گفته مایکروسافت این شرکت‌های بزرگ حتی به کارمندان سطح مبتدی یکسری پاداش و امکان دسترسی رایگان به تیمی از وکلای حق اختراع را می‌دهند و ارزش چنین سرویس‌هایی حدود 50 هزار دلار برآورد می‌شود.

معمولاً دستمزد کارمندان مخترع از حدود 500 دلار شروع می‌شود اما با صعود در چرخه حیات حق اختراع ممکن است به هزاران دلار هم برسد. اکثر شرکت‌ها برای هر ایده‌ای که ارزش ثبت داشته باشد، پاداش می‌دهند چه این حق قبول شود و چه رد شود. بر اساس مستندات داخلی شرکت اپل، این شرکت به ازای هر درخواست هر مخترع، تا 4 هزار دلار پاداش پرداخت می‌کند. سایر شرکت‌ها صبر می‌کنند تا گواهی حق اختراع ثبت شود، فرایندی که معمولاً سال‌ها زمان می‌برد و حدود نیمی از درخواست‌های ثبت حق اختراعی که به اداره ثبت اختراع و نشان تجاری آمریکا (USPTO) ارسال می‌شوند، با موفقیت به ثبت می‌رسند. به گفته منابع داخلی گوگل، این شرکت در این مرحله تا 10 هزار دلار به کارمندان پاداش می‌دهد.

من بیشتر از ده گواهی حق اختراع از طریق فرایند شرکت خودم پیشنهاد دادم و برای این کار یک لوح تقدیر هم گرفتم. در مجموع این فرایند سودآور، راحت و جالب است.

پیش از انقلاب تکنولوژیکی که امروزه شاهد آن هستیم، مدیریت سیستمی داخلی برای ثبت سریع حق اختراع و برون سپاری این کار سخت بود. تعداد گواهی‌هایی که یک دهه پیش به اداره USPTO ارسال می‌شد، نصف امروز بود. درخواست‌ها باید توسط مخترعان شخصی ثبت می‌شد که همین مسئله کارفرمایان را از یکی از مراحل مهم و حیاتی کار خارج می‌کرد. شرایط در سال 2011 تغییر کرد و با تصویب «قانون اختراع لیهی-اسمیت آمریکا» این فرایند راحت‌تر شد و به شرکت‌های مختلف از جمله کارفرمای سابق ما امکان داد که از جانب کارمندان مخترع، حق اختراع ثبت کنند.

تقریباً در همان زمان علاقه شرکت‌های تکنولوژی بزرگ به حق اختراع روزبه‌روز بیشتر شد. همانطور که استیو جابز پس از طراحی اولین آیفون گفته بود: «ما قصد داریم که همه چیز را ثبت اختراع کنیم.»

اپل واقعاً این کار را انجام داد و همه چیز از جمله قابلیت کشیدن انگشت روی صفحه برای باز کردن قفل و لبه‌های منحنی را ثبت کرد. در سال 2011 دیوید دروموند، وکیل برجسته شرکت گوگل ادعا کرد که به طور میانگین ممکن است برای یک گوشی هوشمند تا 250 هزار ادعای اختراع ثبت شود. امروزه نمی‌توان تعداد دقیق این درخواست را مشخص کرد اما ماه پیش، فروش همه گواهی‌های حق اختراع قدیمی کسب و کار تولید گوشی بلک بری که تولید آن متوقف شده، 600 میلیون دلار برای این شرکت درآمد ایجاد کرد.

شاید به همین دلیل است که اداره حق اختراع از سال 2012 تا امروز به اندازه حدود 2 الی 3 سال درخواست رسیدگی نشده دارد. گواهی ردیاب اثر کربنی ما مثل بسیاری از درخواست‌ها 18 ماه پس از درخواست منتشر شد، اما ممکن است سال‌ها زمان ببرد تا به صورت رسمی ثبت شود. USPTO هر سال حدود 650 هزار درخواست ثبت اختراع دریافت می‌کند و بر اساس آمارهای جدید سالی حدود 350 هزار گواهی منتشر می‌کند بنابراین شانس من هم کمی بیشتر از 50 درصد است.

قطعاً یک شرکت بزرگ گواهی ثبت اختراع را برای مسائل حقوقی جمع آوری می‌کنند اما استراتژی‌های مدرن معمولاً استفاده از این گواهی‌ها را به حوزه‌های جدید توسعه می‌دهند. بعضی از این گواهی‌ها به عنوان رزرو برای احتیاط حفظ می‌شوند. بعضی دیگر هم به عنوان سلاح رقابتی در پرونده‌های قانونی بر علیه شرکت‌های رقیب استفاده می‌شوند. اخیراً هم خیلی از شرکت‌ها این گواهی‌ها را برای اخاذی پرسود و معامله با شرکت‌های دیگر استفاده می‌کنند.

همین استراتژی‌های غیرمتعارف باعث شده که شرکت‌های حوزه تکنولوژی از طریق ثبت گواهی‌های عجیب ثروت هنگفتی به دست آورند. سال پیش شرکت متا لوازم، سیستم‌ها و روش‌هایی برای تکمیل سر انتهایی یک بند تسمه‌دار ثبت کرد؛ اپل گواهی حق اختراع کاشی‌های کف و صفحه‌نمایش‌های خاصی برای فروشگاه‌هایش را ثبت کرد و سونی حق انحصاری تبدیل یک موز به دسته بازی را برای خودش به دست آورد. از همه اینها جالب‌تر، عصای شرکت گوگل بود.

البته این کار تنها توسط شرکت‌های بزرگ انجام نمی‌شود. یکی از چهره‌های سرشناس در این حوزه سالواتوره پایس مهندس وزارت دفاع آمریکا است که نام او در گواهی ثبت اختراع توربوجت‌های مجهز به لیزر، سیستم‌های محاسباتی کوانتوم و فیلدهای الکترو مغناطیسی که در بافت فضازمان نفوذ می‌کنند، دیده می‌شود. دولت فدرال هر سال جزء نهادهایی است که بیشترین درخواست ثبت اختراع را دارند.

ردیاب اثر کربنی هم ارتباط خیلی زیادی با اهداف شغلی کارفرمای سابق من نداشت. در این درخواست یک روش خاص برای انتخاب راه‌های تحویل محصول توسط فروشندگان اینترنتی بر اساس ملاحظات محیط زیستی مطرح شده بود و با این وجود یک شرکت حقوقی قوی از آن پشتیبانی می‌کرد. واضح ترین توضیح برای این اقدام این است که شرکت‌ها سعی می‌کنند تیری در تاریکی پرتاب کنند تا ببینند که کدام یک به هدف می‌خورد. مدیر حق اختراع شرکت متا هم در وبلاگ خبری این شرکت می‌گوید: «خیلی از گواهی‌های ثبت اختراع ما هیچ وقت در هیچ یک از محصولات یا سرویس‌های ما استفاده نمی‌شوند بلکه متمرکز بر امکانات و تکنولوژی‌های آینده نگرانه هستند.»

در بعضی از مقالات چنین عناوینی مشاهده می‌شود: «6 ایده دیوانه وار آمازون که (احتمالاً) هیچ وقت رنگ روز را نمی‌بینند.»

اما کلمه کلیدی در اینجا احتمالاً است. ایده‌های آمازون در نگاه اول خنده‌دار و مضحک به‌نظر می‌رسند، اما کاملاً غیرممکن نیستند. تونل‌های زیرزمینی، انبارهای بالنی، برجک‌های کندویی پهپادهای تحویل کالا، ربات‌هایی که قابلیت پرتاب بسته با دقت کامل را دارند، عینک‌های مجهز به واقعیت افزوده برای مراکز بسته‌بندی و تشکیلات ذخیره کالا زیر آب به اندازه کافی خوب به نظر می‌رسند و فاصله خیلی زیادی با واقعیت ندارند.

درخواست‌های ثبت اختراع عجیب لزوماً بی‌دقت یا بی‌هدف نیستند، بلکه فقط تا حدی غیرقابل‌باور به‌نظر می‌رسند. در چشم‌انداز غیرقابل‌پیش‌بینی دنیای تکنولوژی امروزی، ممکن است شرکت‌ها دلیل خوبی برای استفاده از این امکانات داشته باشند. اگر یکی از آینده‌های پیش‌بینی شده توسط آمازون به واقعیت بپیوندد، این شرکت برای رسیدن به یک مزیت رقابتی بزرگ، هزینه کمی پرداخت کرده است. اگر هنوز متقاعد نشدید، باید بدانید که مایکروسافت هم حق اختراع یک دیتاسنتر واقع در صخره‌های مجازی[1] را دارد.

دلیل بعدی تعداد بی‌شمار درخواست‌هایی که هر روز ثبت می‌شود، این است که شرکت‌ها سعی دارند هر چه سریع‌تر مالکیت تک‌تک جزئیات فناوری‌های خودشان را برای خودشان ثبت کنند تا علاوه بر حفاظت از خود فناوری، از تجربیات اختصاصی برند خودشان حفاظت کنند.

از دید تجربیات کاربری، می‌توان به راحتی درک کرد که چرا شرکت اپل که میزان درآمد آن به ازای هر متر مکعب از فروشگاه‌هایش نسبت به هر فروشنده دیگری بیشتر است، تیمی از مدیران هنری، وکلا و طراحان را استخدام کرده تا حق اختراع همهٔ قفسه‌های فروشگاه، کاشی کف و حتی کیسه‌های خرید مشتریان را برای خودش ثبت کند. شاید چنین تلاش‌هایی هدر رفت منابع و زمان به نظر برسند اما این گواهی‌های حق اختراع ارزش فوق‌العاده زیادی برای حفاظت از برند پیش‌گام اپل دارند.

به گفته آلن فیش از شرکت Fisch Sigler که یکی از شرکت‌های پیشروی دعوی حقوقی در زمینه حق اختراع در واشنگتن است: «ثبت حق اختراع یکی از روش‌های شرکت‌ها برای متمایز کردن خودشان است. حق اختراع می‌تواند از نوآوری‌های شرکت‌ها حفاظت کند، ارزش زیادی برای صدور مجوز تولید (تحت لیسانس) دارد، به پیشبرد برندها کمک کرده و به مخترعان پاداش می‌دهد. همه این عوامل نقش مهمی در هویت کلی یک شرکت دارند.»

اگر از گواهی حق اختراع برای ایجاد تصویر یک برند استفاده نشود، باز هم می‌تواند نقش یک محتوای بازاریابی همه منظوره را داشته باشد. به خصوص در شرکت‌های بزرگ که فرهنگ نوآوری در آنها بسیار اهمیت دارد و بودجهٔ آنها در این زمینه به میلیاردها دلار می‌رسد، وجود یک رزومهٔ قوی از نظر حق اختراع نشان می‌دهد که شرکت مورد نظر در زمینه ابتکار و نوآوری پیش‌گام است. بعضی از شرکت‌ها یک نماد خاص به مخترعان اهدا می‌کنند مثل مکعب پتنت شرکت مایکروسافت یا تکه پازل آبی مشهور شرکت آمازون. آی‌بی‌ام هم یک عنوان شغلی اختصاصی برای افرادی دارد که گواهی‌های ثبت اختراع زیادی نوشته اند. این عنوان به اسم «مخترع ارشد» در بعضی حساب‌های کاربری لینکداین هم مشاهده می‌شود.

شرکت سیسکو به صورت منظم Patentathons (همان هکاتون برای حق اختراع یا پتنت) و یک مسابقه پتنت سالیانه همزمان با دروغ سیزده ماه آوریل برگزار می‌کند که در آن درخواست‌های حق اختراع عجیب و مضحک نوشته می‌شوند تا شاید بتوان از این بین به یک گواهی حق اختراع خوب رسید. دن لانگ، معاون مالکیت معنوی شرکت سیسکو در یک پرسش و پاسخ گفت: «قابلیت نشان دادن توانایی کارمندان برای کار روی پروژه‌های خلاقانه و مبتکرانه در کنار مدیران و همکاران الهام بخش، می‌تواند یک شرکت را متمایز از دیگران کند.»

به نظر من، ردیاب اثر کربنی هم بیشتر به دلیل قابلیت آن به عنوان یک ابزار بازاریابی که نشان دهنده دوستی با محیط زیست است، ارزشمند است. گواهی‌های حق اختراع مرتبط با محیط زیست برای شرکت‌هایی که به دنبال نشان دادن توجهشان به محیط زیست هستند، بسیار مفید هستند. به گفته اریک گلدمن، معاون پژوهشی دانشگاه سانتا کلارا: «در مجموع اکثر شرکت‌ها یک هدف استراتژیک در ذهن دارند و در جریان هستند که با این حرکت یکسری سیگنال به عموم ارسال می‌کنند.»

در حال حاضر بیش از 3 میلیون گواهی حق اختراع اجرایی در آمریکا وجود دارد و تعداد آنهایی که در دست بررسی هستند، مشخص نیست. البته واضح است که چرا ممکن است یک استارتاپ تازه‌کار به دنبال یک گواهی حق اختراع باکیفیت باشد تا از درآمد خودش حفاظت کرده و سرمایه‌گذار جلب کند، اما تشخیص هدف بیش از 8500 حق اختراع عجیبی که سال پیش به سامسونگ و آی‌بی‌ام داده شد، سخت‌تر است. البته که پای پول زیادی در میان است. در سال‌های اخیر دو مورد از مهم ترین پرونده‌های نقض حق اختراع که بر ضد شرکت‌های سیسکو و اینتل ثبت شدند، به پرداخت جریمه حدود 2 میلیارد دلاری منجر شدند. جای تعجب نیست که اکثر طرف‌های درگیر در چنین پرونده‌هایی شرکت‌های بزرگ هستند. در هر صورت، شرکت‌های بزرگ، بزرگترین بازیگر و سرمایه‌گذار در عرصهٔ ثبت اختراع هستند.

من مدت کوتاهی پس از تکمیل کارهای اداری ثبت حق اختراع ردیاب اثر کربنی، از این حوزه کناره‌گیری کردم. نگران بودم که ناخواسته سلاحی در اختیار یک شرکت بزرگ قرار داده‌ام که در دادگاه از آن بر ضد تکنولوژی که امیدوار به ساخت آن بودم، استفاده شود، اما این فرض که گواهی‌های ثبت اختراع صرفاً ابزاری برای دعوی حقوقی هستند، ساده‌انگاری است. در استراتژی‌های ثبت اختراع امروزی اهداف مختلفی وجود دارد، از در اختیار گرفتن تجربیات کاربری گرفته تا طرح‌های بازاریابی شرکتی. به‌سختی می‌توان پیش‌بینی کرد که این انواع و اقسام گواهی‌های حق اختراعی که در جریان هستند، چطور پیاده‌سازی می‌شوند، اما با توجه به ماهیت سازمانی شرکت‌های تکنولوژیکی بزرگ و انواع تاکتیک‌های مورد استفاده آنها، بعید نیست که روزی، به هر نحوی حتی از عجیب‌ترین گواهی‌های حق اختراع هم استفاده شود.

[1]  صخره مجازی سازه‌ای است که انسان‌ها در زیر آب می‌سازند.

منبع: وایرد

مطالب مشابه