آخرین مطالب

توکن‌های تعویض‌ناپذیر چگونه ارزش پیدا می‌کنند؟

در ماه مارس سال ۲۰۲۱، در خانه حراجی کریستینز، یک اثر هنری به اسم “هر روز: ۵ هزار روز اول” به قیمت ۶۹ میلیون دلار به فروش رفت. البته دیدن چنین اعداد و ارقامی در این حراجی عجیب نیست اما چیزی که باعث جلب توجه رسانه‌ها به این رویداد شد، این بود که برای اولین‌بار، یک اثر هنری در قالب یک توکن تعویض‌ناپذیر (NFT) فروخته شد (توکن تعویض‌ناپذیر، یک نوع گواهی الکترونیک است که برای تصاویر دیجیتالی صادر می‌شود). به زبان ساده، یک نفر برای خرید یک عکس دیجیتالی، ۷۰ میلیون دلار پول پرداخته کرده است!

از آن زمان به بعد توکن‌های تعویض‌ناپذیر به شکل و فرم‌های مختلف خبرساز شدند. این توکن‌ها در برنامه‌های پخش زنده شنبه‌شب‌ها هم ظاهر شدند و چهره‌های محبوبی مثل اسنوپ داگ (خوانندهٔ معروف رپ) و استفن کری (سوپراستار NBA) از آنها استقبال کردند. در حال حاضر نیز هر هفته در بازارهایی مثل Foundation، OpenSea و Nifty Gateway و اپلیکیشن‌های اختصاصی مثل NBA Top Shot و VeVe صدها میلیون دلار توکن تعویض‌ناپذیر خرید و فروش می‌شود.

همین باعث شده است تا برای افراد زیادی این سوال به‌وجود بیاید که چطور ممکن است توکن‌هایی که فقط در دنیای مجازی وجود دارند این‌قدر باارزش باشند؟ یا این‌که این توکن‌ها چطور می‌توانند مالکیت یک عکس یا انیمیشن آنلاین را نشان دهند در حالی که به راحتی می‌توان این تصاویر را کپی کرد؟

کاملاً مشخص است که چرا NFT منجر به ایجاد توجه و هیجان زیاد و در عین حال شک و بدبینی عمیقی شده است. توکن‌های تعویض‌ناپذیر نوع جدیدی از دارایی هستند که این خود امری نادر است. برای رسیدن به درکی کامل از دلیل ارزش یافتن این توکن‌ها، اول باید با خود آنها و فرصت‌هایی که ایجاد کرده‌اند آشنا شویم.

نقش توکن‌های تعویض‌ناپذیر به عنوان ابزاری برای طراحی بازار

توکن‌های تعویض‌ناپذیر، بازار دارایی‌های دیجیتال را دستخوش تحولی اساسی کرده‌اند. قبلاً راهی برای ایجاد تمایز بین مالک واقعی یک اثر هنری دیجیتال از شخصی که صرفاً یک کپی از آن را در اختیار دارد، وجود نداشت. هیچ بازاری نمی‌تواند بدون داشتن حقوق مالکیت واضح کار کند، زیرا قبل از اینکه شخصی اقدام به خرید یک کالا کند، باید مشخص باشد که چه شخصی حق فروش آن را دارد و وقتی شخص خرید را انجام داد، باید بتوان مالکیت را از فروشنده تحویل بگیرد. توکن‌های تعویض‌ناپذیر با ایجاد ابزاری که به دو طرف امکان می‌دهد بر سر مالکیت به توافق برسند، این مشکل را حل می‌کنند. بنابراین با وجود این توکن‌ها می‌توان بازارهایی بر پایه تراکنش‌هایی جدید ساخت – یعنی محصولاتی را خرید و فروش کرد که قبلاً امکان فروش آنها وجود نداشت و می‌توان تراکنش‌ها را به روش‌های کارآمد و ارزشمند جدید اجرا کرد.

همانطور که از نام توکن‌های تعویض‌ناپذیر مشخص است، هر NFT یک کد دیجیتالی و منحصربفرد است. اطلاعات این توکن‌ها در دفاتر دیجیتالی به اسم بلاک‌چین ثبت می‌شود که دسترسی به آنها برای عموم آزاد است، در نتیجه می‌توان اثبات کرد که در هر لحظه مالکیت NFT در اختیار چه شخصی قرار دارد و می‌توان تاریخچه مالکیت هر NFT را پیگیری کرد. بعلاوه، می‌توان به‌راحتی توکن‌های تعویض‌ناپذیر را از شخصی به شخص دیگر منتقل کرد – درست همانطور که بانک پول را بین حساب‌های مختلف جابجا می‌کند – و جعل این توکن‌ها به شدت سخت است. از آنجایی که تأیید و انتقال مالکیت توکن‌های تعویض‌ناپذیر راحت است، می‌توانیم از آنها برای ایجاد بازارهای مختلف استفاده کنیم.

اما توکن‌های تعویض‌ناپذیر صرفاً فقط یک کد یا سند دیجیتال نیستند. با توجه به این‌که بلاک‌چین‌ها قابل برنامه‌نویسی هستند، می‌توان NFTهایی با قابلیت‌های خاص ساخت تا به مرور زمان کاربرد آنها توسعه پیدا کند یا حتی برای مالکشان فواید مستقیم فراهم کنند. به عبارت دیگر NFTها – یا مالکانشان – می‌توانند هم در فضای مجازی و هم در فضای واقعی کارهای مختلفی انجام دهند.

از این جهت توکن‌های تعویض‌ناپذیر مثل یک کارت عضویت یا بلیط هستند که مالک آنها امکان شرکت در رویدادهای خاص، خرید اجناس اختصاصی و دسترسی به کدهای تخفیف را دارد – همچنین این توکن‌ها نقش کلید دیجیتال فضاهای آنلاین را هم دارند که کاربران می‌توانند در این فضاها با هم در تعامل باشند. به‌علاوه، از آنجایی که بلاک‌چین در دسترس عموم قرار دارد، می‌توان محصولات را مستقیماً برای هر شخصی که یک توکن خاص دارد ارسال کرد. همه این ویژگی‌ها و شرایط ارزش و امکاناتی فراتر از یک مالکیت ساده برای مالکان NFT فراهم می‌کنند. سازندگان این توکن‌ها هم ابزاری برای جلب توجه عموم به محصولات و برند خودشان دارند.

گاهی اوقات سازندگان توکن‌های تعویض‌ناپذیر رویدادهایی حضوری برای مالکان این توکن‌ها برگزار می‌کنند که نمونه این رویدادها را در کنفرانس NFT NYC مشاهده کردیم. گاهی هم ممکن است داشتن NFT در والت (یا همان کیف پول مجازی) شرط دسترسی به یک بازی آنلاین، یک چت‌روم یا فروشگاه باشد. گاهی اوقات هم تیم سازنده چنین محصولاتی توکن‌های خودشان را به صورت رایگان به کاربران اهدا می‌کنند تا اکوسیستم محصولاتشان را توسعه دهند. مثلاً به مالکان یک NFT خاص (بز مجازی) یک NFT دیگر (بچه‌ٔ بز) هدیه داده شد که مزایایی فراتر از توکن اصلی داشت یا به مالکان یک NFT خرس، عسل اهدا شد!

بنابراین مالکیت یک NFT در واقع شما را همزمان تبدیل به یک سرمایه‌گذار، عضو یک باشگاه، سهامدار یک برند و یا عضو یک طرح ویژهٔ مشتریان وفادار می‌کند. در عین حال، قابلیت برنامه‌نویسی NFT به شکل‌گیری مدل‌های کسب‌و‌کار و سود جدید کمک می‌کند – مثلاً با NFT می‌توان یک قرارداد حق امتیاز خاص ساخت تا هر زمان کاری فروخته می‌شود، سهمی از تراکنش به سازنده اصلی تعلق بگیرد.

به این ترتیب امکان شکل‌گیری بازارهای جدید مبتنی بر NFT و محبوبیت فوری آنها (به‌خصوص در مقایسه با سایر محصولات حوزه رمزارزها) وجود دارد. به این دلیل که هم NFTها به صورت مستقل ارزشمند هستند – مثلاً ممکن است یک NFT هنری را صرفاً به‌خاطر علاقه‌ای که به آن اثر هنری دارید، بخرید – و هم اینکه NFTها فقط نیاز به جلب توجه و حمایت جامعه خریدارانشان دارند (که این جامعه می‌تواند کوچک باشد) در حالی که ارزهای دیجیتال نیاز به پذیرش گسترده‌تر دارند تا کاربردهایی مثل ذخیره یا مبادلهٔ ارزش پیدا کنند.

ظهور انواع اکوسیستم‌های NFT

با شکل‌گیری بازارهای جدید حول توکن‌های تعویض‌ناپذیر، سازندگان آثار هنری به روش‌های مختلف از این توکن‌ها بهره‌برداری می‌کنند.

شناخته‌شده‌ترین مثال این بهره برداری، بازار هنرهای دیجیتال است که درباره آن صحبت کردیم و پلتفرم‌های کلکسیون‌سازی با آیتم‌های دیجیتال مثل NBA Top Shot. کاربران می‌توانند در این پلتفرم NFT بازی‌های جذاب بسکتبال را جمع آوری کنند – این لحظات در قالب ویدیوهایی موسوم به moments (لحظات) ساخته شده اند که اساساً یک نوع کارت دیجیتال قابل معامله هستند. Top Shot به غیر از این کاربرد خاص (کلکسیون‌سازی) با به روش‌های متنوع دیگر (مثل چالش‌های بازی‌گونه) توجه کاربران را جلب کرده و حتی گفته شده که ممکن است دارندگان این کارت‌ها از مزایای خاصی در دنیای واقعی و NBA بهره‌مند شوند.

اما آنچه که اخیراً شاهد شکل‌گیری آن هستیم، مدلی از اکوسیستم سازی فعال حول خصوصیات بومی NFT است که باعث شده سازمان‌های جدید و نوینی در اکوسیستم NFT شکل بگیرند. این محصولات در ابتدا با یک سری NFT شکل گرفته و شروع به کار کردند، اما سازنده آنها در نهایت به سمت نقشه راهی حرکت کرد که در این مسیر دارندگان NFT به انواع محصولات، فعالیت‌ها و تجربیات NFT دسترسی پیدا می‌کنند. درآمد حاصل از فروش اولیه و فروش‌های بعدی NFT به برند اصلی برمی‌گردد و به این ترتیب یک حمایت بی‌نظیر از پروژه‌های بلندپروازانه شکل می‌گیرد که همین موضوع به نوبه خود باعث ارزشمند شدن توکن‌های تعویض‌ناپذیر می‌شود.

مثلاً Bored Ape Yacht Club از یکسری NFT تصویر میمون تشکیل شده که با داشتن آنها می‌توان در یک انجمن آنلاین عضو شد. این پروژه با یکسری چت‌روم خصوصی شروع به کار کرد و حالا تبدیل به یک پلتفرم برگزاری رویدادهای اجتماعی، فروش کالاهای خاص و حتی مهمانی‌های خصوصی شده است. SupDucks و Gutter Cat Gang هم به همین صورت در حال ایجاد انجمن‌هایی اختصاصی بر پایه توکن‌های تعویض‌ناپذیر هستند که اولی تبدیل به یک بازی متاورس شده و دومی متمرکز بر مزایای واقعی مثل برگزاری رویدادهای حضوری عجیب است.

معمولاً افراد، مالکیت این آیتم‌ها را بخشی از هویت شخصی خودشان می‌دانند – حتی بعضی از آنها عکس NFT محبوبشان را به عنوان تصویر پروفایل در شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. هر انجمن NFT شامل شخصیت‌ها و مقاصد خاصی است و در حال حاضر تعداد آنها به اندازه‌ای زیاد شده که تقریباً همه می‌توانند یک گروه مناسب خودشان پیدا کنند. به این ترتیب مالکیت NFT سهمی در اختیار افراد قرار می‌دهد که می‌توانند از آن برای برقراری ارتباط با دیگران استفاده کنند.

بعلاوه، در خیلی از این جوامع مالکیت می‌تواند منتقل‌کننده حقوق تجاری کامل یا جزئی – یا حتی کنترل شیوه اداره جامعه یا انجمن مورد نظر – هم باشد. یعنی اعضا می‌توانند بر اساس NFTهای خودشان آیتم‌های خاصی بسازند که ارزش کلی برندها را افزایش می‌دهند. به این ترتیب کانالی شکل می‌گیرد که طرفداران یک برند از طریق آن می‌توانند با برند مورد علاقه‌شان در ارتباط باشند. مثلاً Jenkins the Valet از جمله پروژه‌هایی است که توسط اعضای Bored Ape ساخته شده و اساساً برای خودش تبدیل به یک برند فرعی شده است. اعضای SupDucks شخصیت‌ها یا آثار هنری خاصی بر پایه NFT خودشان ساخته‌اند که وارد متاورس SupDucks شده‌اند. یا پروژه‌های ساخته‌شده توسط کاربران Gutter Cat Gang حالا تبدیل به بخش مهمی از این پروژه شده‌اند.

همه این مزایا باعث ارزشمند‌شدن مالکیت توکن‌های تعویض‌ناپذیر مربوطه می‌شوند و همین افزایش ارزش مالکیت به نوعی ارزشمندی مالکیت توکن‌های تعویض‌ناپذیر را از فرصت کسب سود از طریق فروش مجدد آنها تفکیک می‌کند.

از سمت چپ به راست: SupDuck شماره 6484، Bored Ape شماره 9976 و Gutter Cat شماره 234. این تصاویر NFT با کسب اجازه از مالکان آنها در این مطلب استفاده شده اند.

بر اساس همین پدیده، اخیراً تعدادی برند شناخته‌شده توکن‌های تعویض‌ناپذیر اختصاصی خودشان را با هدف گسترش هرچه بیشتر هواداران خودشان طراحی کرده‌اند. مثلاً برند محبوب پوشاک The Hundreds، یک پروژه NFT مخصوص به اسم “آدام باب” طراحی کرده تا امکاناتی مثل دسترسی زودتر به محصولات جدید و ارتباط با بنیانگذاران برند را در اختیار دارندگان توکن‌های تعویض‌ناپذیر خودش قرار دهد.

خیلی از کاربردهای جدید NFT به دنبال ترکیب صریح‌تر مالکیت NFT در فضای آنلاین با کاربردهای واقعی آن هستند. مثلاً در چند رستوران از این توکن‌ها برای رزرو استفاده می‌شود. توکن‌های تعویض‌ناپذیر برای صدور بلیط هم فرصت‌های مهمی فراهم کرده‌اند. می‌توان برای خریداران مزایای خاصی در نظر گرفت تا انگیزه آنها برای خرید افزایش پیدا کند و خود پلتفرم فروش بلیط هم می‌تواند از فروش این بلیط‌ها توسط خریداران یک سهم خاص دریافت کند.

شرکت‌های مختلفی در حال بررسی چگونگی استفاده از توکن‌های تعویض‌ناپذیر برای تشخیص و ثبت هویت و اعتبار افراد در فضای آنلاین هستند. اخیراً دانشگاه ام‌آی‌تی مدارک دیجیتال مبتنی بر بلاک‌چین عرضه کرده که یک نوع NFT غیرقابل انتقال هستند. شرکت‌های بزرگی مثل فیسبوک و شرکت‌های نوپا مثل POAP و Koodos هم در حال تدارک روش‌هایی برای ایجاد و به اشتراک گذاری توکن‌های تعویض‌ناپذیر بر اساس فعالیت‌ها، روابط و علایق افراد هستند.

کسب و کارها چگونه می‌توانند با پروژه‌های NFT به موفقیت برسند؟

مثل هر کسب و کار دیگری، پروژه‌های NFT هم باید به یک نیاز واقعی در بازار پاسخ بدهند اما ساخت و ساز در دنیای NFT با چالش‌های خاصی همراه است که در ادامه به بررسی آنها می‌پردازیم.

خود این پروژه‌ها باید به روشی معنادار از فناوری NFT استفاده کنند.

از آن‌جا که کاربرد مستقیم فناوری NFT مبتنی بر مدیریت حقوق دیجیتال است، پس بدیهی است که اولین پروژه‌های مبتنی بر توکن‌های تعویض‌ناپذیر بر این اساس شکل گرفتند. عضویت در باشگاه‌هایی که مزایای خاصی برای مالکان NFT دارند هم از جمله کاربردهای دیگر این فناوری است، چون مالک یک NFT به‌راحتی و با دسترسی به کیف پول رمزارزهای خود، می‌تواند مالکیت آن را اثبات کند.

اما وقتی هدف مالکیت دیجیتال نباشد، استفاده از توکن‌های تعویض‌ناپذیر چندان منطقی به‌نظر نمی‌رسد (همانند مدیریت کلکسیون‌های فیزیکی). در چنین شرایطی معمولاً خریدار به‌دنبال مالکیت خود شی مورد نظر است (مگر اینکه وزنشان به اندازه‌ای باشد که نتوان آنها را جابه‌جا کرد، مثل ماجرای یک مکعب 2 هزار پوندی فلزی).

توکن‌های تعویض‌ناپذیر باید از یک جامعهٔ کاربری بهره‌مند باشند.

مثل هر محصول تازه‌ای، اولین خریداران NFT هم نقش مبلغ محصول مورد نظر را دارند و به‌نوعی ارائه‌دهنده بازخوردهای ابتدایی هستند، اما در حوزهٔ NFT تصمیم چنین افرادی برای استقبال از توکن‌های مورد نظرشان به‌نوعی مفهوم آنها را پررنگ تر کرده و ارزش اولیهٔ آنها را شکل می‌دهد.

پروژه‌های NFT نمی‌توانند بدون در اختیار داشتن یک جامعهٔ کاربری قوی اوج بگیرند یا اینکه خیلی زود به‌دلیل از بین‌رفتن علاقهٔ توکن‌داران، با شکست روبرو می‌شوند. این یعنی اگر یک پروژه NFT نتواند از همان ابتدا یک گزاره ارزشی مشخص ایجاد کند، قادر به تشکیل یک اجتماع بزرگ یا مناسب نخواهد بود. ناکامی در جلب توجه و مشارکت افراد می‌تواند به شکست این پروژه‌ها و بی‌ارزش شدن NFT آن‌ها منجر شود.

پروژه باید بتواند توجه کاربران را حفظ کند و همیشه برای کاربران جذابیت داشته باشد.

در دنیای کریپتو که در آن خیلی از اشخاص کاملاً یا تقریباً به‌صورت ناشناس فعالیت می‌کنند، ممکن است بحران‌های بی‌اعتمادی به پروژه‌ها به شکل آبشاری تشدید شوند و این یعنی تیم پروژه باید برنامه‌های خودش را برای رشد و تکمیل پروژه به‌صورت منظم و شفاف بیان کند (خیلی از تیم‌های NFT برای انجام این کار از تماس‌های اختصاصی با اعضا استفاده می‌کنند).

در این زمینه هم ممکن است پروژه‌های NFT به برندها یا مؤسسات شناخته شده و همچنین وعدهٔ کاربرد واقعی تکیه کنند. مثلاً یک هنرمند یا تیم ورزشی محبوب که بلیط‌های خودش را از طریق توکن‌های تعویض‌ناپذیر می‌فروشد می‌تواند از اعتبار و شهرت خودش یا زیرساخت‌هایی که در اختیار دارد برای متقاعد‌کردن افراد به ارزشمند‌بودن بلیط‌های NFT استفاده کند. با این وجود شرکتی که یک NFT را بدون هیچ کاربرد یا ارزش خاصی عرضه می‌کند ممکن است از نظر مردم کلاهبردار به نظر برسد و در نتیجه قادر به جذب، تعامل و مشارکت با مخاطبان خود نخواهد بود.

پروژه‌های NFT باید یک مسیر دسترس پذیر برای کاربران جدید داشته باشند.

توکن‌های تعویض‌ناپذیر هم با چالش‌های خاصی که در کل بازار کریپتو وجود دارد، دست‌وپنجه نرم می‌کنند. بخش عمده‌ای از اکوسیستم رمزارزها در حال حاضر به اندازه‌ای کاربرپسند نیست که کاربران معمولی بتوانند به راحتی با آن کار کنند و آنها را در معرض کار با انواع کیف‌پول‌های مجازی و تراکنش‌های پیچیده قرار می‌دهد.

یکی از دلایل موفقیت NBA Top Shot مخفی کردن بخش عمده‌ای از زیرساخت رمزارز این پروژه و فراهم کردن امکان خرید با کارت بانکی برای کاربران است و اینکه کاربران ملزم به اجرای تراکنش با ارزهای دیجیتال نیستند. سایر پروژه‌ها هم سعی کرده‌اند به روش‌های مختلف کاربران تازه‌وارد را برای طی‌کردن فرایند خرید راهنمایی کنند.

پروژه NFT باید تحمل و مقاومت لازم برای رو به رو شدن با نوسانات بازار رمزارزها را داشته باشد.

بازار ارزهای دیجیتال به شدت پرنوسان است و ساختارهای قانونی این بازار هنوز کاملا شکل نگرفته است. در نتیجه نوسانات این بازار می‌تواند تأثیر چشمگیری بر حجم تقاضای توکن‌های تعویض‌ناپذیر داشته باشد – که این موضوع هم یک بار دیگر اهمیت اجتماع سازی و وجود دلایل صریح دیگر برای ارزشمند بودن مالکیت این توکن‌ها را نشان می‌دهد.

چشم‌انداز

آینده توکن‌های تعویض‌ناپذیر هم مثل هر دارایی جدیدی مشخص نیست و باید این بازار در بلندمدت با عواقب محیط‌زیستی و هزینه‌های بالای اجرای تراکنش ارزهای دیجیتال مقابله کند. همچنین باید فریم ورک‌های قانونی صریح‌تری برای مالکیت NFT شکل بگیرد و ارتباط این توکن‌ها با اشکال مالکیت فعلی – بخصوص در زمینه مالکیت معنوی – مشخص شود. در عین حال، ممکن است که هنوز ارزشمندترین کاربردهای NFT را کشف نکرده باشیم. هر چند پروژه‌های NFT اجتماع‌محور به‌اندازه‌ای رشد و پیشرفت داشته‌اند که سرنخ‌هایی از وضعیت احتمالی آینده به ما بدهند.

توکن‌های تعویض‌ناپذیر با فراهم کردن امکان ایجاد اشکال جدید مالکیت و ساختن محصول بر اساس این اشکال منجر به ایجاد بازارهای جدیدی شده‌اند. این پروژه‌ها با بهره‌برداری از یکی از خصوصیات مهم بازار رمزارزها به موفقیت رسیده‌اند، یعنی ارزش اصلی یک توکن از توافق دسته‌جمعی کاربران در این زمینه حاصل می‌شود و این یعنی اجتماعی که حول یک NFT ایجاد می‌شود، باعث ارزش‌گرفتن آن خواهد شد. هر چقدر نرخ تعامل در این جوامع بیشتر شده و با هویت افراد گره بخورند، ارزش توکن مربوطه هم بیشتر خواهد شد.

کاربردهای جدیدتر بیشتر از قبل از ارتباط بین دنیای آنلاین و آفلاین استفاده می‌کنند و منجر به شکل‌گیری طراحی‌های کاملاً پیچیده‌ای برای توکن‌ها می‌شوند، اما حتی همین امروز هم کسب درآمد خیلی از اشخاص با کارهایی مثل فروش عکس در اینترنت برای ما عادی شده است.

مطالب مشابه