آخرین مطالب

نظریه ذهن: درس‌هایی که شطرنج‌بازان و فروشندگان مواد دربارهٔ شستشوی مغزی به ما می‌دهند.


بزرگترین افراد جهان آنهایی هستند که از قبل فکر می‌کنند. استادبزرگان شطرنج، ژنرال‌های بزرگ، رهبران بزرگ جهان و رؤسای مافیا همگی یک مهارت مشترک دارند یعنی همه آنها همیشه چند قدم جلوتر از رقبا هستند.

همه ما قابلیت فکر کردن و برنامه ریزی زودهنگام را داریم. به سختی می‌توان انسانی را تصور کرد که حداقل چند لحظه زودتر، به یک رویداد فکر نکند. احتمالاً خود شما هم برای شام امشب برنامه ریزی کرده و در جریان هستید که از چه مسیری برای رفتن به خانه استفاده کنید. فکر کردن از قبل یکی از نشانه‌های بارز هوش است. بدون این قابلیت صرفا برده غرایز و عکس العمل‌های خودمان خواهیم بود – مثل یک گیاه یا یک نوزاد.

اما این تفکر پیشرو در تعامل با دیگران چه نقشی دارد؟ مطالعه‌ای که اخیراً در دانشگاه مانت ساینای اجرا شده به دنبال پاسخ دادن به همین سوال بود. این مطالعه نشان داد که وقتی با دیگران در تعامل هستیم، چقدر زودتر شروع به تفکر و قضاوت می‌کنیم.

نظریه ذهن

یکی از خصوصیات مهم دنیای ما این است که پر از آدم‌های دیگر است. این افراد، بر خلاف خودمان برای ما قابل پیش بینی نیستند و اقداماتشان مستقل از ما است. راهی برای خواندن ذهن دیگران، افکارشان و کارهایی که قرار است انجام دهند وجود ندارد اما با توجه به اجتماعی بودن ما انسان‌ها، جای تعجب نیست که روش‌های مختلفی برای ارزیابی و محاسبه طرز فکر دیگران طراحی کرده ایم.

به این موضوع، نظریه ذهن گفته می‌شود یعنی قابلیتی که بیشتر ما برای قرار دادن خودمان به جای دیگران داریم (افراد مبتلا به اوتیسم، در درجات مختلف فاقد این توانایی هستند). نظریه ذهن از جمله مسائلی است که در مسیر رشد آن را یاد می‌گیریم. کودکان تقریباً در 15 ماهگی یاد می‌گیرند که دیگران دنیای ذهنی – امیال، احساسات و غیره – خودشان را دارند اما باز هم تا مدتی برای پرداختن به این مسئله مشکل دارند. مثلاً وقتی فرزند 2 ساله شما فرد دیگری را ناراحت می‌بیند، ممکن است سعی کند با دادن اسباب بازی یا یک وسیله مورد علاقه خودش به شخص مقابل، او را خوشحال کند. این کودکان در جریان هستند که شخص مقابل احساسات خاص خود را دارد اما نمی‌توانند درک کنند که خواسته شخص مقابل چیست.

بیشتر افراد نظریه ذهن بسیار پیچیده‌ای دارند. مثلاً فرض کنید من و شما در حال گفتگو درباره یک موضوع خاص هستیم که من به ساعت نگاه می‌کنم. در این حالت چه فکری می‌کنید؟ این که من از صحبت کردن خسته شده ام؟ قرار است جایی بروم؟ یک عنکبوت روی ساعت وجود دارد؟ در واقع افرادی که بیش از حد به مسائل فکر می‌کنند اغلب در بازی گمانه زنی نظریه ذهنی خودشان غرق می‌شوند. مثل بیشتر موارد و حالت‌ها، وقتی در یکی از عادات مفید مغز افراط شود، می‌تواند مضر باشد.

همیشه، دو قدم جلوتر

مطالعه جدید مربوط به میزان استفاده از نظریه ذهن هنگام متقاعد کردن یا شستشوی ذهنی دیگران است. تیمی از محققان مانت ساینای 48 شرکت کننده را در یک اسکنر مغز قرار داده و یک نوع “بازی آخرین پیشنهاد” با آنها انجام دادند. در واقع این افراد به تیم‌های مختلف تقسیم شدند و به آنها گفته شد که 20 دلار را بین هم تقسیم کنند. در یک نسخه از بازی هیچ قانونی وجود نداشت. شرکت کننده‌ها می‌توانستند هر چقدر که می‌خواهند چانه زنی و مذاکره کرده و طرف مقابل را متقاعد کنند.

این مطالعه دو نکته را نشان داد:

اول اینکه پس از تحلیل بازی‌های تمام شده توسط کامپیوتر، مشخص شد که نتایج به همان صورتی است که از افرادی که “دو، سه یا چهار قدم زودتر فکر می‌کنند” انتظار می‌رود. به عبارت دیگر اگر افراد تنها یک گام جلوتر یا فقط بر اساس واکنش عمل می‌کردند، نتیجه کاملاً متفاوت بود.

دوماً اسکن‌های مغز نشان داد که تصمیمات گرفته شده تحت چانه زنی و مذاکره با فعالیت‌هایی در قشر پیش‌پیشانی شکمی مغز همراه بودند. این بخش همان قسمتی از مغز است که در بیشتر تصمیم گیری‌هایی با تفکر آینده نگر فعال می‌شود. بنابراین، حداقل از نظر نوروفیزیولوژیک، تلاش برای متقاعد کردن یا به عبارتی شستشوی ذهنی دیگران مثل هر نقشه کشیدن دیگری است.

هر تعاملی، یک نوع بازی شطرنج است

یک صحنه به یاد ماندنی از فیلم وایر وجود دارد که در آن از دنیای واقعی خرید و فروش مواد مخدر به عنوان مثالی برای توضیح قوانین شطرنج استفاده می‌شود و همه ما می‌دانیم چرا این مثال درست و به جا بود. این مطالعه نشان داد که وقتی سعی به شستشوی ذهنی دیگران داریم، فعالیت مغز ما بسیار شبیه به وقتی است که شطرنج بازی می‌کنیم.

هر تعامل اجتماعی یک نوع بازی شطرنج است که سعی دارد وارد ذهن شخصی شود تا افکار یا اقدامات او را پیش بینی کند. این خصوصیت می‌تواند برای روابط مشکل آفرین شده و منشأ اختلاف شود. اما اگر توانایی ما در این زمینه افزایش پیدا کند، چه اتفاقی می‌افتد؟ همه ما در جریان هستیم که شطرنج مزایای مختلفی دارد اما شاید بتوانیم “متقاعد کردن دیگران” را هم به آن اضافه کنیم. پس وقت آن رسیده که جعبه خاک خورده شطرنج‌تان را برداشته و مشغول بازی شوید!

منبع: بیگ تینک

مطالب مشابه